STRONA GŁÓWNABADANIAFALSTADPolscy więźniowie w Norwegii podczas II wojny światowej

Polscy więźniowie w Norwegii podczas II wojny światowej

Spis treści
Polscy więźniowie w Norwegii podczas II wojny światowej
Zespół badawczy
Galeria
Wszystkie strony

PROJEKT „POLSCY WIĘŹNIOWIE W NORWEGII PODCZAS II WOJNY ŚWIATOWEJ”
Projekt  jest częścią międzynarodowego projektu organizowanego przez Falstad Centre we współpracy z placówkami i instytucjami badawczymi w Rosji, Polsce oraz na terenach byłej Jugosławii. W Polsce współorganizowany jest przez: Dyrektor Centrum Badań Holokaustu UJ – dr Jolantę Ambrosewicz-Jacobs (nadzór i opieka merytoryczna) oraz doktorantki w Instytucie Europeistyki UJ: Agnieszkę Nikiborc, Sylwię Kostkę, Katarzynę Suszkiewicz (koordynacja) i Agnieszkę Zajączkowską-Drożdż.
Projekt polega na poszukiwaniu byłych polskich więźniów obozu w Falstad oraz na przeprowadzaniu z nimi bądź ich rodzinami wywiadów. Zakończenie projektu planowane jest na rok 2011. Zebrane materiały zostaną zdeponowane w Falstad Centre oraz będą służyć do dalszych celów badawczych.


OBÓZ KONCENTRACYJNY W FALSTAD

Wojska niemieckie zajęły Norwegię w 1940 roku. Bezpośrednio po ustanowieniu hitlerowskiej administracji przystąpiono do likwidacji norweskiej opozycji politycznej. Zaczęły się też masowe aresztowania i deportacje ludności pochodzenia żydowskiego. Jednym z obozów koncentracyjnych był obóz w Falstad koło Lavanger, który pełnił również rolę obozu przejściowego.
W latach 1941-1945 byl tam obóz pracy i obóz jeniecki. Przetrzymywano lub zamordowano w nim około 5000 osób, głownie z: Rosji, Jugoslawii, Polski, Czech, Norwegii. W większości byli to norwescy więźniowie polityczni. Według źródeł historycznych polskich więźniów w obozie było dokładnie 102. Większość Żydów więzionych w obozie deportowana została do innych obozów koncentracyjnych na terenie Polski i III Rzeszy.
Najważniejszą częścią obozu była pochodzący z początków XX wieku zakład poprawczy dla nieletnich, który początkowo, w sierpniu 1941 zamierzano przekształcić w palcówkę programu Lebensborn promującego zwiększenie dzietności aryjskich kobiet. W rzeczywistości program Lebensborn oprócz pomocy samotnym matkom oraz ciężarnym konkubinom niemieckich żołnierzy oraz sierotom był motorem porwań wielu „aryjsko” wyglądających dzieci z terenów okupowanych przez Niemcy. Po tym jak okazało się, że budynek nie spełnia wymagań programu, zaczęto przekształcać go w obóz koncentracyjny. Jego pierwszymi więźniami było 150 Duńczyków, którzy wybudowali wieże obserwacyjne oraz ogrodzili teren drutem kolczastym. Komendantami obozu byli kolejno Paul Schöning, Paul Gogol, Scharschmidt (pierwsze imię nieznane), Werner Jeck, Georg Bauer i Karl Denk. Nikt z nich, oprócz Karla Denka, nie stanął przed sądem. Oficerowie Gestapo i sondernkommando w większości skazani zostali przez norweskie sądy.
Egzekucje wykonywano w pobliskim lesie Falstadskogen. Szacuje się, że zastrzelono tam od 150 do 300 więźniów obozu. 4 i 5 maja 1945 władze obozu próbując zatrzeć ślady zbrodni ekshumowały większość dołów, do których wrzucano ciała. Ciała zakopywano w innych miejscach, lub wrzucano do pobliskiego fiordu.
Po wojnie obóz służył jako norweskie więzienie dla osób kolaborujących z władzą hitlerowską.
Obecnie na terenie byłego obozu znajduje się muzeum poświęcone pamięci zamordowanych członków norweskiego ruchu oporu oraz innych więźniów.

[opracowanie: Sylwia Kostka]