STRONA GŁÓWNABADANIAFALSTADPolscy więźniowie w Norwegii podczas II wojny światowej

Polscy więźniowie w Norwegii podczas II wojny światowej

Spis treści
Polscy więźniowie w Norwegii podczas II wojny światowej
Zespół badawczy
Galeria
Wszystkie strony

PROJEKT „POLSCY WIĘŹNIOWIE W NORWEGII PODCZAS II WOJNY ŚWIATOWEJ”
Projekt  jest częścią międzynarodowego projektu organizowanego przez Falstad Centre we współpracy z placówkami i instytucjami badawczymi w Rosji, Polsce oraz na terenach byłej Jugosławii. W Polsce współorganizowany jest przez: Dyrektor Centrum Badań Holokaustu UJ – dr Jolantę Ambrosewicz-Jacobs (nadzór i opieka merytoryczna) oraz doktorantki w Instytucie Europeistyki UJ: Agnieszkę Nikiborc, Sylwię Kostkę, Katarzynę Suszkiewicz (koordynacja) i Agnieszkę Zajączkowską-Drożdż.
Projekt polega na poszukiwaniu byłych polskich więźniów obozu w Falstad oraz na przeprowadzaniu z nimi bądź ich rodzinami wywiadów. Zakończenie projektu planowane jest na rok 2011. Zebrane materiały zostaną zdeponowane w Falstad Centre oraz będą służyć do dalszych celów badawczych.


OBÓZ KONCENTRACYJNY W FALSTAD

Wojska niemieckie zajęły Norwegię w 1940 roku. Bezpośrednio po ustanowieniu hitlerowskiej administracji przystąpiono do likwidacji norweskiej opozycji politycznej. Zaczęły się też masowe aresztowania i deportacje ludności pochodzenia żydowskiego. Jednym z obozów koncentracyjnych był obóz w Falstad koło Lavanger, który pełnił również rolę obozu przejściowego.
W latach 1941-1945 byl tam obóz pracy i obóz jeniecki. Przetrzymywano lub zamordowano w nim około 5000 osób, głownie z: Rosji, Jugoslawii, Polski, Czech, Norwegii. W większości byli to norwescy więźniowie polityczni. Według źródeł historycznych polskich więźniów w obozie było dokładnie 102. Większość Żydów więzionych w obozie deportowana została do innych obozów koncentracyjnych na terenie Polski i III Rzeszy.
Najważniejszą częścią obozu była pochodzący z początków XX wieku zakład poprawczy dla nieletnich, który początkowo, w sierpniu 1941 zamierzano przekształcić w palcówkę programu Lebensborn promującego zwiększenie dzietności aryjskich kobiet. W rzeczywistości program Lebensborn oprócz pomocy samotnym matkom oraz ciężarnym konkubinom niemieckich żołnierzy oraz sierotom był motorem porwań wielu „aryjsko” wyglądających dzieci z terenów okupowanych przez Niemcy. Po tym jak okazało się, że budynek nie spełnia wymagań programu, zaczęto przekształcać go w obóz koncentracyjny. Jego pierwszymi więźniami było 150 Duńczyków, którzy wybudowali wieże obserwacyjne oraz ogrodzili teren drutem kolczastym. Komendantami obozu byli kolejno Paul Schöning, Paul Gogol, Scharschmidt (pierwsze imię nieznane), Werner Jeck, Georg Bauer i Karl Denk. Nikt z nich, oprócz Karla Denka, nie stanął przed sądem. Oficerowie Gestapo i sondernkommando w większości skazani zostali przez norweskie sądy.
Egzekucje wykonywano w pobliskim lesie Falstadskogen. Szacuje się, że zastrzelono tam od 150 do 300 więźniów obozu. 4 i 5 maja 1945 władze obozu próbując zatrzeć ślady zbrodni ekshumowały większość dołów, do których wrzucano ciała. Ciała zakopywano w innych miejscach, lub wrzucano do pobliskiego fiordu.
Po wojnie obóz służył jako norweskie więzienie dla osób kolaborujących z władzą hitlerowską.
Obecnie na terenie byłego obozu znajduje się muzeum poświęcone pamięci zamordowanych członków norweskiego ruchu oporu oraz innych więźniów.

[opracowanie: Sylwia Kostka]

 

 


ZESPÓŁ BADAWCZY

Dr Jolanta Ambrosewicz-Jacobs jest doktor nauk humanistycznych, adiunktem w Instytucie Europeistyki UJ, dyrektorką Centrum Badań Holokaustu UJ, członek Rady Programowej Panelu Ekspertów przy OBWE (Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka w Warszawie), członkiem polskiej delegacji w Task Force for International Cooperation on Holocaust Education, Remembrance and Research. Zainteresowania badawcze: pamięć o Holokauście, antysemityzm, uprzedzenia społeczne, polityka pojednania, edukacja międzykulturowa. Publikacje: Me – Us – Them. Ethnic Prejudices and Alternative Methods of Education: The Case of Poland (2003), Tolerancja. Jak uczyć siebie i innych (2003, 2004), Dlaczego należy uczyć o Holokauście? (red. J. Ambrosewicz-Jacobs i L. Hońdo; 2003, 2004, 2005), Jak uczyć o Holokauście i Auschwitz. Materiały dydaktyczne (red. J. Ambrosewicz-Jacobs, K. Oleksy i P. Trojański; 2007), Toledo Guiding Principles on Teaching about Religions and Beliefs in Public Schools (C. Durham, S. Ferrari, J. Ambrosewicz-Jacobs et al.; 2007), Pamięć. Świadomość. Odpowiedzialność. Remembrance. Awareness, Responsibility (red. J. Ambrosewicz-Jacobs, K. Oleksy; 2008), The Holocaust: Voices of Scholars (red., 2009), Discover the Past for the Future: A study on the role of historical sites and museums in Holocaust education and human rights education in the EU (W. Kaiser, E. Fried, J. Ambrosewicz-Jacobs et al., 2010). Autorka ponad 50 publikacji na temat relacji polsko-żydowskich i edukacji o Holokauście.

Agnieszka Nikiborc jest absolwentką socjologii na Akademii Górniczo-Hutniczej oraz stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie Jagiellońskim, doktorantką w Instytucie Europeistyki UJ, autorką: Uwięzione w KL Auschwitz-Birkenau. Traumatyczne doświadczenia odzwierciedlone w dokumentach osobistych (2010).Zainteresowania badawcze: ludobójstwo, Holokaust, gender, historia mówiona, socjologia miasta oraz  jakościowe metody badawcze (a w szczególności  metoda biograficzna, autoetnografia, feministyczne  procedury badawcze i etyczne aspekty badań społecznych).

Sylwia Kostka jest absolwentką Europeistyki na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz doktorantką w Instytucie Europeistyki i słuchaczką studiów podyplomowych „Development Cooperation Policy and Management” w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej.  Od 2006 roku realizuje projekty w ramach programu Polska Pomoc w Gruzji i Palestynie, współpracuje z Instytutem Badań nad Cywilizacjami w Krakowie. Zainteresowania naukowe: pomoc rozwojowa, skuteczność międzynarodowej współpracy na rzecz rozwoju, perspektywa porównawcza polityk państw europejskich w dziedzinie pomocy zagranicznej.

Katarzyna Suszkiewicz jest doktorantką w Instytucie Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego (praca na temat edukacji o Holokauście w muzeach i miejscach pamięci), stypendystką programu wymiany młodzieży organizowanego przez Muzeum Historii Żydów Polskich (Polish Israeli Youth Encounter), finalistką konkursu im. Majera Bałabana na najlepsze prace magisterskie w roku 2009, wolontariuszką w Małopolskim Instytucie Kultury oraz w Stowarzyszeniu Edukacji Nieformalnej KULTURAtka. Zainteresowania badawcze: Holokaust, zagadnienia dziedzictwa, pamięci i wykorzystania przestrzeni kulturowej.

Agnieszka Zajączkowska-Drożdż jest absolwentką Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego, specjalność Historia i kultura Żydów, doktorantką w Instytucie Europeistyki UJ (praca na temat historii getta krakowskiego). Udział w projektach badawczych: Badanie postaw wobec Żydów, Holokaustu i pamięci o Holokauście wśród młodzieży polskiej, World War II prisoners of war in Norway - Falstad Centre. Publikacje: Deportacje do obozów zagłady w Bełżcu i Auschwitz - Birkenau ludności żydowskiej z getta krakowskiego w relacjach ofiar (artykuł w "Studiach nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi"). Zainteresowania badawcze: historia Żydów, Holokaust, antysemityzm.

 


 

GALERIA

PROJEKT „POLSCY WIĘŹNIOWIE W NORWEGII PODCZAS II WOJNY ŚWIATOWEJ”

Projekt jest częścią międzynarodowego projektu organizowanego przez Falstad Centre we współpracy z placówkami i instytucjami badawczymi w Rosji, Polsce oraz na terenach byłej Jugosławii. W Polsce współorganizowany jest przez: Dyrektor Centrum Badań Holokaustu UJ – dr Jolantę Ambrosewicz-Jacobs (nadzór i opieka merytoryczna) oraz doktorantki w Instytucie Europeistyki UJ: Agnieszkę Nikiborc, Sylwię Kostkę, Katarzynę Suszkiewicz (koordynacja) i Agnieszkę Zajączkowską-Drożdż.

Projekt polega na poszukiwaniu byłych polskich więźniów obozu w Falstad oraz na przeprowadzaniu z nimi bądź ich rodzinami wywiadów. Zakończenie projektu planowane jest na rok 2011. Zebrane materiały zostaną zdeponowane w Falstad Centre oraz będą służyć do dalszych celów badawczych.

 

OBÓZ KONCENTRACYJNY W FALSTAD

 

Wojska niemieckie zajęły Norwegię w 1940 roku. Bezpośrednio po ustanowieniu hitlerowskiej administracji przystąpiono do likwidacji norweskiej opozycji politycznej. Zaczęły się też masowe aresztowania i deportacje ludności pochodzenia żydowskiego. Jednym z obozów koncentracyjnych był obóz w Falstad koło Lavanger, który pełnił również rolę obozu przejściowego.

W latach 1941-1945 byl tam obóz pracy i obóz jeniecki. Przetrzymywano lub zamordowano w nim około 5000 osób, głownie z: Rosji, Jugoslawii, Polski, Czech, Norwegii. W większości byli to norwescy więźniowie polityczni. Według źródeł historycznych polskich więźniów w obozie było dokładnie 102. Większość Żydów więzionych w obozie deportowana została do innych obozów koncentracyjnych na terenie Polski i III Rzeszy.

Najważniejszą częścią obozu była pochodzący z początków XX wieku zakład poprawczy dla nieletnich, który początkowo, w sierpniu 1941 zamierzano przekształcić w palcówkę programu Lebensborn promującego zwiększenie dzietności aryjskich kobiet. W rzeczywistości program Lebensborn oprócz pomocy samotnym matkom oraz ciężarnym konkubinom niemieckich żołnierzy oraz sierotom był motorem porwań wielu „aryjsko” wyglądających dzieci z terenów okupowanych przez Niemcy. Po tym jak okazało się, że budynek nie spełnia wymagań programu, zaczęto przekształcać go w obóz koncentracyjny. Jego pierwszymi więźniami było 150 Duńczyków, którzy wybudowali wieże obserwacyjne oraz ogrodzili teren drutem kolczastym. Komendantami obozu byli kolejno Paul Schöning, Paul Gogol, Scharschmidt (pierwsze imię nieznane), Werner Jeck, Georg Bauer i Karl Denk. Nikt z nich, oprócz Karla Denka, nie stanął przed sądem. Oficerowie Gestapo i sondernkommando w większości skazani zostali przez norweskie sądy.

Egzekucje wykonywano w pobliskim lesie Falstadskogen. Szacuje się, że zastrzelono tam od 150 do 300 więźniów obozu. 4 i 5 maja 1945 władze obozu próbując zatrzeć ślady zbrodni ekshumowały większość dołów, do których wrzucano ciała. Ciała zakopywano w innych miejscach, lub wrzucano do pobliskiego fiordu.

Po wojnie obóz służył jako norweskie więzienie dla osób kolaborujących z władzą hitlerowską.

Obecnie na terenie byłego obozu znajduje się muzeum poświęcone pamięci zamordowanych członków norweskiego ruchu oporu oraz innych więźniów.

 

[opracowanie: Sylwia Kostka]